به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خوش آمدید. / ثبت نام کنید / ورود
 

تاریخچه مختصری از مدرسه صنیع الملک تا هنرستان هنرهای زیبای پسران تهران

ابوالحسن غفاری ملقب به صنیع الملک، نخستین هنرمند ایرانی بود که برای هنرآموزی و آشنایی با فن چاپ سنگی (لیتوگرافی) به اروپا فرستاده شد . ایشان پس از بازگشت، به فعالیت هنری پرداخت. (از جمله اجازه تأسیس مدرسه نقاشی و چاپ را گرفت) این هنرستان در ایجاد حرکت و نوآوری نقاشی ایران مؤثر افتاد. در پی آن تدریس نقاشی در دارالفنون به عنوان یک رشته تحصیلی پا گرفت و تدریس نقاشی با حضور استاد مزین الدوله ادامه یافت و شاگردانی چون محمد حسین غفاری (کمال الملک) توانستند نوعی هنر آکادمیک را تثبیت کنند و پس از انقلاب مشروطه در سال 1911 میلادی (1289 هجری خورشیدی) با کمک حکیم الملک (وزیر فرهنگ وقت) مدرسه صنایع مستظرفه را بنیاد نهاد.

از شاگردان این واحد آموزشی استادانی چون : شادروان علی محمد حیدریان، ابوالحسن خان صدیقی، محمود اوایاء، حسنعلی خان وزیری بودند که تأثیر گذار در جریان های هنری سال های بعد شدند، از آن جمله استاد علی اکبر خان صنعتی، استاد علی رخساز و دیگران بودند.

آموزش شاخه هنر های ایرانی در کنار همان مدرسه صنایع مستظرفه بنام مدرسه صنایع قدیمه به سرپرستی استاد طاهر زاده بهزاد تأسیس شد. وی طراح نقش قالی و مذهب نقش کاشی بود و از استادانی که جهت آموزش در این مدرسه مشغول به کار بوده اند، می توان از آقایان : هادی تجویدی (نگارگر)، علی کریمی و علی درودی(تذهیب)، علی امامی (منبت کاری)، محمد حسین خاتم (خاتم سازی) و رضا وفا کاشانی (نقش قالی) نام برد.

بعدهامدرسة صنایع مستظرفه کمال الملک (واقع در باغ نگارستان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کنونی) زیر نظر اداره هنر های ملی قرار گرفت و به دو بخش مجزا، تقسیم شد :

1- صنایع قدیمه (رشته های مینیاتور، تذهیب، نقش قالی و نقش کاشی)

2- صنایع جدیده (رشته های نقاشی و مجسمه سازی)

دوره تحصیلات این هنرستان مطابق اساسنامه بدین گونه تقسیم بندی شده بود : یک دوره سه سالة متوسطه و یک دوره چهار سالة عالی ( گواهی نامه دوره عالی برابر لیسانس بود )

در سال 1319 هجری خورشیدی، هنرستان صنایع مستظرفه تعطیل و تبدیل به کارگاه های سنتی شد و پس از آن مدرسه عالی معماری با نام ( هنرکده ) مشتمل بر سه شاخه معماری ، نقاشی و مجسمه سازی به کار خود ادامه داد. محل آن در کوچه مروی، در خیابان ناصر خسرو بود. دو سال بعد، در زمان تصدی آندره گدار فرانسوی با نام ( دانشکده هنر های زیبا ) در محل زیر زمین دانشکده فنی به دانشگاه تهران پیوست و اولین دوره فارغ التحصیلان آن هنرمندان سرشناسی چون : حسین کاظمی، جلیل ضیاءپور، شکوه الملک ریاضی و جواد حمیدی بودند.

در سال 1328 هجری خورشیدی انجمن هنرمندان اداره هنرهای ملی، کارگاه های هنر های سنتی و موزه آن و دیگر واحد های هنری با بودجه و سازمان خود تبدیل به اداره کل هنر های زیبا شد و بعداً وزارت فرهنگ و هنر نامیده شد و در همین وزارت خانه اداره ای به نام آموزش هنری پا گرفت و در بنیاد نامه آن تأسیس هنرستان های هنر های زیبا از وظایف آن اداره منظور شد.

هنرستان هنرهای زیبا در سال 1332 به صورت مختلط بنیاد نهاده شد و در سال 1333 هنرستان هنرهای زیبای پسران به صورت یک واحد مستقل آموزشی به وجود آمد و در سال 1334 ( در زمان تصدی ویشکائی) دوره سه ساله آن تکمیل گردید. مواد درسی هنرستان از ابتدا شامل دو قسمت بود.

دروس عملی

نقاشی، مجسمه سازی، مینیاتور، مستند ملی و طرح های تزئینی

دروس نظری

ریاضیات، زبان خارجه، پرسپکتیو(مناظر و مرایا) تاریخ هنر، کالبد شناسی، رنگ شناسی، خط، هندسه، و ورزش.

شرایط پذیرش هنرجو در این هنرستان بدین گونه بود که دانش آموزانی که مدرک قبولی دوره کامل راهنمایی را داشتند و سنشان بیش از 19 سال نبود پس از سنجش استعداد هنری در این هنرستان پذیرفته می شدند.

تا آغاز سال تحصیلی 54-1353 دانش آموزانی که کارنامه قبولی سال سوم دبیرستان را در دست داشتند، با شرط داشتن استعداد هنری در دوره سه ساله هنرستان هنرهای زیبای پسران پذیرفته می شدند و پس از آن هنرجویان در صورت موفقیت در آزمون نهایی به گرفتن دیپلم نائل می آمدند.

ولی از آغاز سال تحصیلی 1355-1354 با اجرای نظام جدید آموزشی و حذف کلاس سوم دبیرستان، هنرجویان با ارائه گواهی قبولی سال سوم دوره راهنمایی پذیرفته می شدند. بعدها دوره تحصیلی هنرستان چهار ساله شد که دو سال آن اختصاصی و دو سال آن رشته ای بود. ساعت کار هنرستان تا سال 1336 یکسره بود. بدین معنی که درس عملی از ساعت 8 تا 20/11 تدریس می شد و پس از آن آموزش درس های نظری از 30/11 تا 30/13 ادامه داشت و بعد از ظهر تعطیل بود. ولی از سال 1336 برنامه کار هنرستان برای درسهای عملی از ساعت 8 تا 12 و برای درس های نظری از ساعت 12 تا 14 تعیین گردید و چون با این روش نتیجه مطلوبتر بود همین روش با فراز و نشیب هایی در طول زمان ادامه پیدا کرد.

تا سال 1355 هنرجویانی که پس از پذیرش در هنرستان استعداد فوق العاده و موفقیت های درخشان هنری داشتند در تمام مدت تحصیلی از کمک هزینه تحصیلی بهره مند می شدند و تا همان سال، عموم هنرجویان پس از پایان دوره هنرستان می توانستند در موسسات عالی زیر در رشته تخصصی خود به آموزش عالی ادامه دهند.

1- دانشکده هنرهای زیبا

2- دانشکده هنرهای تزئینی

3- دانشکده هنرهای دراماتیک

4- دانشگاه فارابی

5- انیستیتو تکنولوژی جردن

و بجز امتیاز بالا هنرجویان ممتاز با هزینه وزارت فرهنگ و هنر برای تکمیل هنر خود به اروپا اعزام می شدند.

فارغ التحصیلان این هنرستان پس از انقلاب 57 در پی گسترش چشمگیر آموزش عالی و تاسیس دانشگاه های مختلف هنری امکان ادامه تحصیل در دانشگاه ها و دانشکده های مختلف هنری برایشان فراهم گردید.

در سال 58و59 ، بعد ازانقلاب شکوهمند اسلامی، هنرستان به مدت دو سال هنرجوی جدید نگرفت و هنرجویان به هنرستان عالی موسیقی منتقل شدند. در همین سالها بود به همت دو تن از هنرآموختگان هنرستان و اصغر محمدی، مدیر وقت هنرستان، این مرکز آموزشی از خطر انحلال جست و پس از یک وقفة دوساله مجدداً از سال60 با نام جدید هنرستان هنرهای تجسمی به فعالیت خود ادامه داد.در سال هایی که فعالیت هنرستان عملاً به حالت تعلیق درآمده بود با ابتکار اصغر محمدی نمایشگاهی از آثار هنرجویان در تالار فوقانی هنرستان عالی موسیقی با موضوع انقلاب و مضامین دینی برگزار گردید و اکثر مسئولین وقت وزارت فرهنگ و هنر که در آن زمان به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تغییر نام داده بود برای بازدید از نمایشگاه دعوت شدند. این نمایشگاه در واقع به منظور اثبات تعهد دینی و اخلاقی هنرآموزان و هنرجویان هنرستان به کشور و اعلام همسویی با جریاناتی بود که در کشور درحال وقوع بود و موجب جلوگیری از تعطیلی دائم هنرستان شد و هنرجویان مجدداً به هنرستان بازگشتند.

در سال 1378 در پی تدوین نظام هماهنگ آموزشی از سوی وزارت آموزش و پرورش، از آنجا که رشته های مجسمه سازی و مینیاتور در فهرست رشته های مصوب آن وزارتخانه نبود این دو رشته از هنرستان حذف شد. ولی با پیگیری های جناب آقای رویایی مدیر هنرستان و هماهنگی های به عمل آمده با اداره کل فرهنگ وارشاد اسلامی استان تهران و دفتر آموزش و توسعه فعالیت های هنری، مقرر گردید رشته صنایع دستی با گرایش نگارگری از سال تحصیلی 89-88 مجدداً در هنرستان احیا گردد.

فعالیت های هنرستان

هنرستان پسران از ابتدا بجز کوششی که از طریق تدریس و آموزش هنری برای تربیت هنرمندان و پرورش استعداد ها معمول می داشت به فعالیتهای گوناگون هنری نیز می پرداخت . پیش از انقلاب شکوهمند اسلامی، هر ساله در پایان سال تحصیلی یا در جشنهای فرهنگ و هنر نمایشگاهی از آثار هنرجویان در محل هنرستان یا در تالارهای ویژه نمایش برگزار می شد که مورد بازدید شخصیتهای مختلف کشور قرار می گرفت.

در خرداد 1344 نمایشگاه نقاشی هنرستان پسران مورد بازدید و توجه شخصیت های مختلف قرار گرفت و وزیر وقت فرهنگ و هنر در دفتر نمایشگاه نقاشی نوشت: از بازدید نمایشگاه هنرستان نقاشی پسران خوشوقتم.

در آبان 1351 نمایشگاه هنرهای تجسمی هنرستان پسران توسط مدیر وقت روزنامه کیهان گشایش یافت و مورد بازدید طبقات مختلف مردم قرار گرفت.

نمایشگاه دیگر از آثار هنرجویان هنرستان هنرهای زیبای پسران در آبان 1351 در فرودگاه مهرآباد ترتیب داده شد و به وسیله وزیر راه و ترابری وقت افتتاح گردید.

نمایشگاه دیگر در چهاردهم آبان 1353 از هنرهای تجسمی هنرجویان هنرستان پسران در کاخ مرکزی توسط وزیر فرهنگ و هنر با حضور رئیس سازمان برنامه افتتاح گردید و کارهای هنرجویان جلب توجه نمود.

نمایشگاهی هم در روز چهاردهم آبان 1354 به وسیله وزیر فرهنگ و هنر وقت گشوده شد و مورد بازدید طبقات مختلف و هنرشناسان قرار گرفت و وزیر فرهنگ و هنر هنرجویان را مورد تشویق قرار داد.

تا پیش از انقلاب ، بجز نمایشگاه هایی که هرساله برای بازدید عموم از آثار هنرجویان هنرستان ترتیب داده می شد در خود هنرستان پیوسته آثار هنری هنرجویان در تالارها، راهرو ها و آتلیه های هنرستان در دیدگاه هنرآموزان و هنرجویان و مراجعه کنندگان به هنرستان گذارده می شد و هرچند ماه یک بار آثار تازه تر جای آثار پیشین را می گرفت.

بعد از سال 1360 نمایشگاه اصلی هنرجویان در دهه مبارک فجر به مدت ده روز برگزار می گردید و این روال تا سالها ادامه داشت. ولی بعدها این نمایشگاهها هرساله در پایان سال تحصیلی برگزار می گردد و مورد استقبال مسئولین و هنرشناسان کشور قرار می گیرد.

در سال های 65و66 نمایشگاه های سالانة هنرجویان همزمان با دهة فجر در خانة آفتاب برگزار گردید که مورد استقبال واقع گردید.

در سال 67 سید محمد خاتمی وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی از نمایشگاه سالانة هنرجویان که به مناسبت دهة مبارک فجر در هنرستان برگزار شده بود دیدن کرد و هنرجویان و هنرآموزان را مورد تشویق قرار داد.

نمایشگاهی نیز در زمستان 1373 در زیر زمین هنرستان (محل فعلی کتابخانه) از آثار فارغ التحصیلان برگزار گردید.

در بهار 1374 نیز نمایشگاهی از آثار هنرجویان در همین محل برگزار شد.

در اردیبهشت 1381 سمیناری با عنوان سمینار آشنایی با رشته های هنری با حضور استادان برجسته کشور در موزه هنرهای معاصر برگزار گردید که بسیار مورد استقبال قرار گرفت.

در ساعت شانزده سی ام شهریور 1385 به همت جلال متولی مدیر هنرستان و مساعدت جناب آقای دکترحبیب الله صادقی، فارغ التحصیل هنرستان و رئیس وقت موزه هنرهای معاصر، مراسم گرامیداشت پنجاه و سومین سال تاسیس هنرستان با حضور هنرجویان، هنرآموختگان، استادان و مسئولین فرهنگی کشوربرگزار گردید.

در سال 1386 نیز بزرگداشت و نمایشگاه آثار استاد کامبیز درم بخش و کاظم قرائی در هنرستان برگزار گردید و در مراسمی از زحمات جناب آقای علی یادگار یوسفی مدیر اسبق هنرستان و آقای اسماعیل صادقی هنرآموز هنرستان تقدیر و تشکر شد.

 کتابخانه هنرستان

در هنرستان از بدو تاسیس کتابهایی تهیه شده و در سال 1337 اسما کتابخانه ای به وجود آمد. ولی تا سال 1354 محل جداگانه ای به نام کتابخانه در هنرستان وجود نداشت. در 17 آذر 1354 محل کتابخانه به طور مستقل در هنرستان ایجاد شد و کتابها در قفسه های منظم جای گرفت.

کتابهای موجود در کتابخانه در سال 1355 بدین قرار بود:

1- کتاب نقاشی (لاتین) 304 جلد

2- کتاب فارسی علوم اجتماعی و غیره 233 جلد

3- کتاب انگلیسی 30 جلد

4- تعدادی مجلات هنری و ادبی

بجز کتابهای بالا، در کتابخانه یک دستگاه پرژکتور برای دیدن اسلایدهای هنری وجود داشت و یک دستگاه گرامافون با صفحات انگلیسی نیز بود که در ساعتهای آزاد مورد استفاده هنرجویان قرار می گرفت.

این کتابخانه به مرور زمان کاملتر شد تا در سال 1373 به زیر زمین هنرستان منتقل گردید. و در حال حاضر دارای یک دستگاه رایانه، یک دستگاه کپی و تعدادی میز و صندلی جهت استفاده هنرجویان می باشد.

نگارخانه

نگارخانه هنرستان در سال 1378 با حضور دکتر ایمانی، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آقای مهران شیراوند، مدیر کل دفتر آموزش و توسعه و فعالیت های هنری و آقای حسین عرب اسدی، مدیر کل ارشاد اسلامی استان تهران افتتاح گردید. این نگارخانه به مساحت190 متر با گنجایش حدود 80 اثر به یاد استاد مرحوم هنرستان هنرهای زیبای پسران و دختران داریوش شریف آبادی به نام او نامگذاری شد.و اغلب نمایشگاه های هنرستان هم اینک در این نگارخانه برگزار می گردد.

سایت کامپیوتر

سایت کامپیوتر هنرستان در سال 1381 با کمک انجمن اولیا و مربیان و اداره کل ارشاد استان تهران با سه کامپیوتر آغاز به کار کرد و اکنون با 10 کامپیوتر مورد استفاده هنرجویان قرار می گیرد.

کارگاه چاپ دستی

این کارگاه به مساحت تقریبی 30 متر با دو دستگاه چاپ دستی و برقی، همچنین انواع قلتک های چاپ و مرکب های ویژه چاپ دستی به منظور بهره برداری هنرجویان در نظر گرفته شده است.

آتلیه عکاسی

این آتلیه با 5 دستگاه چاپ آنالوگ و یک دوربین پیشرفته عکاسی دیجیتال مورد استفاده قرار می گیرد.

سالن اجتماعات

در سال 1373 در زمان تصدی احمد رویایی و با کمک جناب آقای احمد عزیزی، رئیس وقت انجمن اولیا و مربیان، سالن اجتماعات هنرستان با ظرفیت 70 نفر افتتاح و مورد بهره برداری قرار گرفت.

شورای هنری

از ابتدای تاسیس هنرستان همواره شورایی تحت عنوان شورای هنری متشکل از استادان برجسته کشور سیاست گزاری عالی به منظور ارتقای سطح هنری هنرستان را به عهده داشته است. اعضای این شورا در حال حاضر عبارتند از:

احمد رویایی، محمد باقر آقامیری، عبد المجید حسینی راد، عباس مشهدی زاده، کامبیز درمبخش، اکبر نیکانپور و داود فرشباف رواسانی

گسترش هنرستان

در سال تحصیلی 74-1373 مجموعه طبقات زیرین هنرستان مورد بازسازی قرار گرفت و قسمت کتابخانه، مجسمه سازی و آمفی تئاتر هنرستان ساخته و بازسازی شدند. در این سال مجموعه ای از تابلوهای بجامانده از آثار فارغ التحصیلان و استادان قدیمی مرمت و تعمیر گردید و به محل فعلی که بعداً گنجینه نامیده شد نقل مکان گردید. در دی ماه 1384 به همت معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ساختمان مذکور بازسازی و مورد بهره برداری قرار گرفت.در تابستان 1385 نیز حیاط هنرستان با کمک دکتر حبیب الله صادقی رئیس وقت موزه هنرهای معاصر محوطه سازی شد و در سال 1386 آتلیه های هنرستان بازسازی و مرمت گردید.

هم اکنون این واحد آموزشی با 130 هنرجو در رشته های نقاشی، گرافیک و پیش دانشگاهی با همکاری استادان مجرب در فضایی به وسعت 2000 متر مربع با اختصاص کلاس های تئوری، آتلیه عکاسی، کارگاه چاپ دستی، سایت کامپیوتر، سالن اجتماعات، نگارخانه و نمازخانه به فعالیت مشغول می باشد.

وب سایت هنرستان نیز در تابستان 88 راه اندازی شد. این وب سایت منبع اصلی اطلاعاتی است که علاقه مندان می توانند با مراجعه به آن در جریان امور جاری هنرستان قرار بگیرند.

هنرستان از آغاز تاسیس پیوسته از حیث امکانات و استخدام استادان ارزنده و تهیه وسائل کار و ایجاد کارگاهها و آتلیه ها رو به گسترش بوده و توجه دوستداران هنر را جلب نموده و از آغاز تاسیس تا کنون در رشته های مختلف هنرمندان ارزنده و شایسته ای از این هنرستان برخاسته و در آسمان هنر ایران درخشیده اند.

استادان و هنرآموختگان

با توجه به قدمت و سابقه درخشان هنرستان، بسیاری از هنرمندان بزرگ کشور در نیم قرن اخیر یا هنرآموز و یا هنرآموخته این هنرستان بوده اند که بجاست با ذکر نام برخی از آنان زحماتشان را در آغاز و ادامه راه این هنرستان ارج نهیم.

هنر آموختگان:

پرویز تناولی، منصور قندریز، چنگیز شهوق، عزیز میتوئی، بهرام عالیوندی، سیروس افهمی، محمد حسین شیدل، مسعود عربشاهی، صادق تبریزی، مهدی رضاقلی، حسین زنده رودی، عباس معیری، عباس مشهدیزاده، فرامرز پیلارام، بهزاد گلپایگانی، جعفر روحبخش، محمد پولادی، مهدی حسینی، منوچهر صفرزاده، عباس جلالی سوسن آبادی، رضا بانگیز، حمید زرین افسر، بهمن بروجنی، پرویز نبوی، کامبیز درمبخش، اسفندیار بخشی، علی عادلی، حسن متقی، رجب حبیب الهی، گارنیک درهاکوپیان، علیرضا اسپهبد، حسینعلی ذابحی، ایرج زند، واحد خاکدان، هادی جمالی، بهرام روحانی، رضا فضائلی، عزرا عبد النبی، قاسم حاجی زاده، رحیم ناژفر، شیشه گران ها، امدادیان ها، حمید پازوکی، سروژ بارسقیان، حسین عظیم زاده، احمد امین نظر، ایرج طهماسب، حبیب الله صادقی، حسین خسروجردی، کاظم چلیپا، علی مظاهری، مرتضی اسدی، رضا عابدینی، جلال متولی، کامیار صادقی، مسعود صمیمی، ناصر عزیزی، مصطفی و مرتضی قره باغی، پوپا آریانپور، حسین رفیعی، حمید اندرز، مهران صابر، سیامک فیلی زاده، احمد مرشدلو، شهروز صدر فرزانه، علی عامه کن، مهدی محبعلی، مجید زمانی، محمد حسین آقامیری، حسین علیعسگری، مهرداد ختائی، مسعود عباسی، احسان قائمی و وحید چمانی

استادان:

جلیل ضیاء پور، یحیی ذکاء، سیمین دانشور، جلال آل احمد، رفیع حالتی، حسین شیخ، جمشید امینی، حسین بهزاد، علی کریمی، اسماعیل زاویه، ابوطالب مقیمی، شکوه الملوک ریاضی، لیلیت طریان، مانوش مگردیچیان، منصوره حسینی، جواد حمیدی، محمود جوادی پور، دکتر لعل ریاحی، احمد اسفندیاری، صادق بریرانی، محسن وزیری مقدم، سهراب سپهری، مارکو گریگوریان، هانیبال الخاص، اصغر داودی، بهروز گلزاری، استاد اسکندانی، رسام ارژنگی، نصرت ا... یوسفی، محمود فرشچیان، محمد تجویدی، علی قهاری، بهرام عالیوندی، عباس معیری، منوچهر معتبر، عباس مشهدی زاده، مهدی حسینی، آیدین آغداشلو، پرویز ایزدپناه، علی یادگار یوسفی، داریوش شریف آبادی ، محمد رضا ایمانی، اصغر محمدی، غلامحسین نامی، محمد ابراهیم جعفری، مجید مهرگان، محمد باقر آقامیری، سهراب افشار، کاظم قرائی، ، رضا فضائلی، علی مظاهری ، ایرج محمدی، سعید روشن افشار، جلال متولی، آریاسب دادبه، حمید اندرز، داود رواسانی و احمد رویایی

 بجز استادان رشته های هنری، در تدریس دروس نظری هم از آغاز تاسیس هر دو هنرستان، دبیران و معلمان بسیاری با جدیت ، کوشش و صمیمیت به تدریس پرداخته اند که قدردانی از زحمات انان و خدمات کارکنان اداری و دفتری هردو هنرستان ضرورت دارد.

کلیه حقوق این وب‌سایت متعلق به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌باشد.